حيواناتی كه زمان مرگ خود را می دانند

0
1315
هوشیاری در مورد مرگ، پدید‌ه‌ای روانشناسی است که تا مدتها تصور می‌شد تنها در انسان‌ها وجود دارد؛ به این مفهوم که جانداران دیگر غیر از انسان، متوجه لحظات پایانی عمر خود و همنوعان خود نمی‌شوند و طبیعتا عکس‌‌العمل خاصی در این لحظات از خود بروز نمی‌دهند.
اما تحقیقات دانشمندان  نشان می‌دهد مرگ آگاهی (death awareness) در برخي جانوران نیز وجود دارد و با مطالعه دقیق رفتار آنها می‌توان نتیجه گرفت که لحظات پایان عمر حیوانات برای خودشان و اطرافیانشان قابل درک است.

شامپانـزه

شامپانزه‌ها شبيه‌ترين موجودات به انسان، بلحاظ تکاملي هستند و خصوصيات فيزيکي و ذهني مشابه زيادي با انسان‌ها دارند.
پيرامون پديده «مرگ آگاهي» نيز اخيرا گروهي از پژوهشگران بريتانيايي دانشگاه «استيرلينگ» رفتار شامپانزه‌ها را هنگام مرگ يکي از اعضاي گروه بدقت زير نظر گرفتند و متوجه شدند گروه شامپانزه‌ها در برابر عضوي از گروه که در آستانه مرگ است، رفتار ديگري دارند. «جيمز آندسون» نويسنده مقاله مي‌گويد: ”نتيجه بررسي‌هاي ما در رفتار شامپانزه‌ها، نشان مي‌دهد که هوشياري در مورد مرگ در اين حيوانات بسيار عميق‌تر از آنست که تاکنون تصور مي‌شد“.
بخشي از اين تحقيق در اسکاتلند صورت گرفته است. زيست‌شناساني که مدتها محل زندگي شامپانزه‌ها در باغ‌وحش اسکاتلند را زير نظر گرفتند، براي مثال به مرگ شامپانزه ماده 50 ساله‌اي در سال ۲۰۰۸ اشاره مي‌کنند. در روزهاي نزديک به مرگ اين شامپانزه، پژوهشگران دريافتند که ساير اعضاي گروه، رفتار بسيار آرامي دارند و به شامپانزه ضعيف و رنجور توجه بيشتري مي‌کنند.
در آخرين ساعات زندگي او نيز همه اعضاي گروه روي سکوي نزديک او جمع شده و آرام پوست او را نوازش مي‌کردند. پس از مرگ اين شامپانزه ماده، همه از او دور شدند و تنها دختر او تمام شب را کنار مادرش باقي ماند. نکته جالب ديگر اينکه حتي پس از چند روز و عادي شدن رفتار شامپانزه‌ها، آنها تا چند روز روي سکويي که شامپانزه پير آخرين ساعات زندگي‌اش را روي آن گذراند، جست‌وخيز نمي‌کردند.
تحقيق ديگري توسط محققين دانشگاه آکسفورد در کشور گينه بيسائو انجام شد که در اين تحقيق آنها شاهد مرگ دو فرزند کم سن شامپانزه ماده بودند. شامپانزه مادر در روزهاي آخر بسيار بي‌تاب و کمک حال فرزندان بود و پس از مرگ آنها نيز جسدشان را تا مدت‌ها با خود حمل و به مکان‌هاي مختلف جابجا مي‌کرد و در نهايت با حالتي حاکي از افسردگي، جسدها را رها مي‌کند تا شامپانزه‌هاي ديگر جسد نيمه باقي‌مانده را ببرند.
به گفته دورا بيرو مسئول اين تيم تحقيقاتي، ”اين پژوهش نشان مي‌دهد که توانايي درک مرگ و ارتباط عاطفي عميقي ميان بچه شامپانزه‌ها و مادرشان وجود دارد که حتي تا بعد از مرگ آنها نيز ادامه خواهد داشت“.

فیــل

تحقيقات زيادي از جمله يک کار مطالعاتي توسط دانشمندان دانشگاه آکسفورد در کشور کنيا در آفريقا که سال‌ها به طول انجاميده، اثبات مي‌کند که فيل‌ها نسبت به مرگ آگاهند و در لحظات مرگ با يکديگر مهربان‌تر مي‌شوند.اين تحقيق نشان ميدهد كه فيل ها به طور عام در دور و بر استخوانهاي فيل‌هاي مرده به ويژه عاج فيل مرده پرسه ميزنند و با خرطوم و پا، بقاياي بدن مرده لمس را ميكنند.
اين تحقيق که نتايج آن توسط دانشکده جانورشناسي دانشگاه آکسفورد منتشر شده، نشان مي‌دهد که نهتنها خويشاوندان درجه اول، بلکه بقيه فيل‌ها نيز نسبت به فيلي که لحظات آخر زندگي را مي‌گذراند توجه ويژه دارند و با حالتي حاکي از ترحم، تلاش مي‌کنند نيازهاي او را رفع کنند. در اين مطالعه که فيلي در حال مرگ بود، 5 خانواده از فيل‌هاي ديگر به حالت پرستاري به فيل در حال مرگ سر مي‌زدند و به او براي زنده ماندن کمک مي‌کردند.
بررسي رفتار اين فيل‌ها علاوه بر ضبط صوتي و تصويري با استفاده از ردياب‌هاي راديويي که بر روي بدن فيل‌ها نصب شده بود انجام شده است.
مسئول تيم تحقيقاتي در کنيا مي‌گويد ”اين واکنش‌ها نشان مي‌دهد که چگونه انسان‌ها و فيل‌ها احساسات مشترکي دارند، مانند هشياري نسبت به مرگ و مراقبت و محبت نسبت به موجود در حال مرگ“.
محققان معتقدند که مشابه اين رفتار فيل‌ها در دلفين‌ها نيز مشاهده شده است. و برخي دولفين ها را نيز از زمره حيواناتي مي دانند كه زمان مرگ خود را مي دانند. اما اين امر هنوز مثل موارد فوق تاييد نشده است.
محققان معتقدند که مشابه این رفتار فیل‌ها در دلفین‌ها نیز مشاهده شده است.  و برخي دولفين ها را نيز از زمره حيواناتي مي دانند كه زمان مرگ خود را مي دانند. اما اين امر هنوز مثل موارد فوق تاييد نشده است.

قـــــو

قوها پرندگان زيبا و از مخلوقات خارق‌العاده هستند که به سبب تک همسري، در طول عمر (monogamy) به سمبل عشق و وفاداري در بسياري از فرهنگ‌ها تبديل شده‌اند. اگر چه پديده تک‌همسري در بين پرندگان تا 90 درصد (در برابرهفت درصد در پستانداران) وجود دارد، اما نکته متمايز کننده قوها، نظرياتي است که در مورد مرگ‌آگاهي آنها خصوصا گونه ”قوهاي گنگ“ (Mute Swan) وجود دارد.
در افسانه‌هاي قديمي آمده که ”قوي گنگ“ در طول عمر، هيچ صدايي توليد نمي‌کند و تنها در نزديکي لحظات مرگ، به گوشه‌اي دنج پناه برده و آوازي زيبا بعنوان اختتاميه عمر عاشقانه خود مي‌خواند که با اتمام آواز، جانش را از دست مي‌دهد. در اسطوره‌هاي قديمي ذکر شده که «قو» در لحظات مرگ، به محل اولين جفتگيري خود مراجعت کرده و آواز سر مي‌دهد. اصطلاح آواز قو به معني آخرين کار باشکوه يک فرد يا يک مجموعه برگرفته از همين افسانه‌ها است.
هنوز جانورشناسان بدرستي نمي‌دانند که آيا قوها واقعا آخرين لحظه‌هاي زندگي خود را تشخيص مي‌دهند يا خير اما افسانه‌ها و تعاريف نمادين در مورد اين جانداران زيبا همچنان در فرهنگ‌هاي مختلف پابرجاست.

اشتراک گذاری

کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here